Debaty w Polsce

Debaty oksfordzkie po raz pierwszy pojawiły się w Polsce w 1993 roku w ramach Szkoły Młodych Liderów Społecznych i Politycznych, zorganizowanej przez prof. Pełczyńskiego. Szybko stały się istotnym elementem tego programu – niezwykle istotnego dla budowania zrębów społeczeństwa obywatelskiego. Wraz z kolejnymi edycjami, debaty trafiały do organizacji społecznych i szkół w całym kraju. Wówczas też termin „debata oksfordzka” stał się w Polsce obiegowym określeniem dla wszystkich dysput publicznych czerpiących z tradycji brytyjskiego parlamentaryzmu. Z czasem pojawiła się idea organizowania rozgrywek, które miały spopularyzować tę formułę wśród młodzieży. Do najstarszych tego typu inicjatyw należą: Warszawska Liga Debatancka (od 2000 r., pierwotnie jako Warszawski Konkurs Debat), krakowska Szkoła Debaty (od 2002 r.) i Śląski Turniej Debat Oksfordzkich (od 2008 roku). Te oraz szereg innych projektów, rozwijały się początkowo niezależnie od siebie. Skutkiem tego był brak jednolitych rozwiązań w zakresie zasad rozgrywania i oceniania debat. Poszczególne konkursy różniły się nawet liczebnością mówców w drużynach – od dwóch do sześciu (Tarnowska Liga Debatancka).
Pierwszą próbą standaryzacji zasad debaty oksfordzkiej na poziomie krajowym były I Mistrzostwa Polski Debat Oksfordzkich w 2013 r., zorganizowane przez Zespół Projektów Edukacyjnych Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. W pierwszej edycji wzięło udział 27 szkół ponadgimnazjalnych. Liczba ta systematycznie rosła – w 2014 roku było to już 58 drużyn, rok później 72 drużyny, by w końcu osiągnąć poziom 75 zespołów w roku 2016. Dzięki Mistrzostwom pojawiła się możliwość integracji i wymiany doświadczeń szkół i organizacji wykorzystujących formułę debaty oksfordzkiej. Rozpoczęło to proces ujednolicania zasad i standaryzacji tego narzędzia. Organizatorzy projektów regionalnych zaczęli dostosowywać regulaminy do rozwiązań przyjętych na Mistrzostwach – w pierwszej kolejności przyjęto jako standard czteroosobowe drużyny oraz role mówców oparte na pierwotnych założeniach Szkoły Liderów. Kolejnym projektem wykorzystującym debatę oksfordzką w sposób systemowy były Turnieje debat historycznych organizowane przez IPN. Rozwijały się one równolegle w Poznaniu (współpraca z WNPiD UAM) i w Katowicach (współpraca w ramach ŚTDO). Przełomem było zorganizowanie w czerwcu 2015 roku pojedynku pomiędzy zwycięzcami tych turniejów, który dał impuls do stworzenia sieci konkursów regionalnych z finałem centralnym w Warszawie. Tym samym, Turniej Debat Historycznych IPN stał się w krótkim czasie największym projektem debatanckim w Polsce (80 – 90 szkół, od 8 do 11 turniejów). Dzięki sieciowej strukturze, umożliwia on udział w rozgrywkach młodzieży z mniejszych miejscowości, dla której problemem było uczestnictwo w turniejach organizowanych centralnie. Uczestnicy mają zapewniony udział w warsztatach debatanckich i wykładach historycznych przygotowujących do tez turniejowych. Edycja 2017-18 jest planowana na ponad 130 szkół, które wezmą udział w 14 konkursach regionalnych.
Wraz z dynamicznym rozwojem przedsięwzięć adresowanych do młodzieży, pojawiła się potrzeba umożliwienia absolwentom szkół średnich udziału w debatach oksfordzkich na poziomie akademickim. Została ona – dzięki wsparciu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego – urzeczywistniona w 2016 roku. W pierwszych Akademickich Mistrzostwach Polski wzięły udział 54 drużyny reprezentujące koła naukowe z 23 uczelni. W ramach przygotowań do Mistrzostw zrealizowano 64 szkolenia dla studentów. Był to impuls do zawiązywania się na uczelniach w całej Polsce  debatanckich kół naukowych i klubów. Kolejnym etapem rozwoju debat na poziomie akademickim było wzbogacenie AMPDO o eliminacje regionalne w edycji 2017/18. Oznaczało to 8 turniejów w 8 miastach Polski zwieńczone wydarzeniem finałowym w Krakowie.
Podsumowując ćwierć wieku historii debat oksfordzkich w Polsce, warto zwrócić uwagę na ewolucję, jaką w tym czasie przeszły. Od jednego z wielu narzędzi edukacyjnych wykorzystywanych w programach liderskich, do metody służącej kształtowaniu w sposób systemowy umiejętności komunikacyjnych na poziomie całego kraju. Z drugiej strony, proces rozwoju debat oksfordzkich jeszcze się nie zakończył. Docelowo mają one stać się pełnoprawnym formatem debat – ze spójnym katalogiem wartości, jednolitymi zasadami prowadzenia i oceniania rozgrywek. Podobnie jak w przypadku innych popularnych systemów debat turniejowych, powinny ewoluować w kierunku organizacji rozgrywek międzynarodowych i uwzględniania doświadczeń innych krajów (szczególnie tych, odbudowujących instytucje demokratyczne po okresie dyktatury). To konieczne, jeżeli metoda ta ma się nadal rozwijać.