Zasady ogólne

Debata oksfordzka jest bardzo sformalizowanym rodzajem dyskusji. Na pierwszy rzut oka może wydawać się, że liczba reguł jest wręcz przytłaczająca. Nie należy się jednak tym zniechęcać, większość zasad jest intuicyjna i bardzo szybko wchodzi w nawyk.

Konwencja debaty oksfordzkiej zakłada następujący układ Sali:

W debacie biorą udział:

Propozycja – pełni rolę „proponujących” tezę. Podstawowym zadaniem drużyny propozycji jest udowodnienie prawdziwości tezy. Mówcy, w toku swoich wystąpień, muszą swoją argumentacją wykazać, że zawarte w tezie postulaty bądź stwierdzenia są słuszne lub prawdziwe. Naturalną przewagą drużyn propozycji jest fakt, że zaczyna ona debatę, przez co ma większy wpływ na to w jakim obszarze będzie toczyła się dyskusja. Propozycja zasiada zawsze na prawo od Marszałka.

Opozycja – to drużyna „obalająca” tezę, której zadaniem jest wykazanie, że postulaty zawarte przez propozycję w tezie są błędne lub nieprawdziwe. Drużyna opozycji argumentuje przeciw tezie starając się jednocześnie wykazać błędy w argumentacji przeciwnika. To na opozycji spoczywa ciężar obalenia zdania przeciwnika. Przewagą opozycji jest możliwość wygłoszenia „ostatniego zdania”.

Marszałek – jest prawdziwym gospodarzem debaty, w sposób godny i uroczysty czuwa nad jej porządkiem, przestrzeganiem regulaminu i uświęconych tradycją zwyczajów. To on ogłasza tezę debaty, przedstawia jej uczestników i kolejno udziela im głosu. Ma on prawo upominać mówców i publiczność jeśli naruszają zasady, w skrajnych przypadkach może odebrać głos, czy nawet wyprosić z sali danego uczestnika. Konwencja wymaga, by podczas debaty okazywać Marszałkowi należyty szacunek. Wspólnie z Jurorami – decyduje o przyznaniu punktów karnych.

Jurorzy – oceniają debatę wskazując drużynę, która w ich mniemaniu wygrała dyskusję. Sędziowie w swojej ocenie kierują się określonymi kryteriami uzupełniając specjalną kartę oceny. Juror powinien odzwierciedlać „wyrobioną” i przygotowaną do debaty publiczność. Podobnie jak każdy uczestnik publiczności – każdy sędzia wskazuje zwycięzcę. Właśnie dlatego konieczne jest by debatę oceniała nieparzysta liczba sędziów.

Sekretarz – asystuje Marszałkowi w prowadzeniu debaty. Jest strażnikiem regulaminu i osobą odpowiedzialną za kwestie techniczne. Jego podstawowym obowiązkiem jest mierzenie czasu wystąpień poszczególnych mówców.

Audytorium – to publiczność w debacie jest najważniejsza, do niej przemawiają mówcy i w nią starają się wcielić sędziowie podczas turnieju. Co do zasady publiczność podczas rozgrywek turniejowych nie ma wpływu na wynik debaty (nie głosuje). Może to jednak ulec zmianie przy debatach organizowanych na specjalne okazje bądź „ad hoc”. W formacie Akademickich Mistrzostw Polski Debat Oksfordzkich audytorium nie głosuje – za wyjątkiem debaty finałowej!  Podczas finału prawo głosu mają członkowie i opiekunowie drużyn, które od etapu 1/8 odpadły (14 najlepszych drużyn poza finalistami). To oni stanowią wówczas głosująca publiczność. Drużyna, która przekona takie audytorium zyskuje dodatkowy punkt (tak jakby przekonała sędziego).

Debata składa się z czterech części:

  1.     Rozpoczęcia debaty przez Marszałka, powitania i przypomnienia najważniejszych reguł.
  2.     Mów - wystąpień członków obu drużyn,
  3.     Oceniania Jurorów (w przypadku debaty finałowej również z głosowania publiczności),
  4.     Udzielania informacji zwrotnych i przekazywania wyników.

Zasady wystąpień mówców

  1. Czas: Mówcy dysponują 5 minutami czasu na wygłoszenie swojego przemówienia.
  2. Mówcy zabierają głos po sobie kolejno. Debatę zaczyna pierwszy mówca propozycji, potem głos zabiera pierwszy mówca opozycji, następnie przemawia drugi mówca propozycji itd.
  3. Pytania/ informacje:
  4. a) Każdemu mówcy powinny być zadane dwa pytania lub informacje.  
  5. b) To mówca decyduje o momencie przyjęcia pytania/informacji w trakcie swojego wystąpienia.
  6. c)   Ocenie podlega zarówno jakość pytania jak i sposób odpowiedzi na nie.
  7. d) Jeśli pytanie / informacja jest zadawane dłużej niż 10 sekund, Marszałek odbiera głos pytającemu.
  8. e) Jeśli mówca nie otrzyma pytań od drużyny przeciwnej – otrzymuje on maksymalną liczbę punktów za pytania.
  9. „Ad vocem”: Podczas debaty każda drużyna może raz (i tylko raz!) użyć „ad vocem” - krótkiego kontr wystąpienia następującego od razu po przemówieniu, do którego zgłoszono ad vocem. Ad vocem trwa maksymalnie 1 minutę. Chęć skorzystania z ad vocem sygnalizuje się poprzez podniesienie odpowiedniej karty w sposób widoczny dla Marszałka i drużyny przeciwnej. Do zabrania głosu z tytułu ad vocem zaprasza Marszałek. Celem ad vocem jest zdynamizowanie przebiegu debaty oraz dostarczenie obu drużynom narzędzia do taktycznego rozgrywania debaty.

Cztery zasady z Ad vocem:

  1. a) Nie może zgłosić mówca aktualnie przemawiającej drużyny (nie można zgłosić ad vocem do słów mówcy z drużyny)
  2. b) Nie może zgłosić mówca który przemawia następny w kolejności,
  3. c)   Nie można zgłosić podczas przemówień czwartych mówców.
  4. d) Można zgłosić ad vocem do ad vocem

Przykładowe zastosowanie: Przemawia 2 mówca Propozycji. 1, 3 i 4 mówca Opozycji może zgłosić Ad vocem do tego co mówi 2P (2 mówca Opozycji nie może, bo będzie przemawiał po 2 mówcy Propozycji). Ad vocem zgłasza 4 mówca opozycji. Po zakończeniu mowy 2 Propozycji, Marszałek zaprasza 4 Opozycję do ad vocem. Po ad vocem głos zabiera 2 mówca Opozycji ze swoim wystąpieniem.

Role mówców

Każdy mówca posiada pewną określoną rolę, którą powinien starać się wypełnić w trakcie trwania debaty. Jednak musimy pamiętać, że debata powinna być dynamiczna. Wymusza to na poszczególnych mówcach konieczność reagowania na to co dzieje się podczas dyskusji. Niejednokrotnie zdarzają się sytuacje, które zmuszają mówcę do wyjścia ze swojej podstawowej roli i zmienienie przygotowanej przez siebie wcześniej strategii. Reguły debaty muszą taką możliwość dopuszczać. Właśnie dlatego w naszym formacie obowiązuje zasada:

Każdy mówca może wcielić się w rolę swojego poprzednika oraz swojego następcy.

Reguła ta oznacza w praktyce to, że każdy z mówców może „wejść w buty” swojego kolegi z drużyny i częściowo uzupełnić jego rolę. Przykładowo – trzeci mówca może wprowadzić nowe argumenty lub jeśli uzna to za konieczne w danej debacie – częściowo podsumować to co zostało dotychczas powiedziane (rola czwartego mówcy). Mówca musi jednak pamiętać, że wchodzenie w rolę innego mówcy nie może oznaczać nie wypełnienie własnej roli.

Pierwszy Mówcy – rozpoczynają debatę. Ich zadaniem jest przedstawienie i wytłumaczenie jak drużyna rozumie daną tezę, jakie wobec niej zajmuje stanowisko oraz jaka jest jej zdaniem oś sporu w debacie. Po zdefiniowaniu tezy, mówcy powinni zarysować linię argumentacyjną swojej drużyny określając „ramy” w jakich będzie toczyła się debata. Jeśli mówcom starczy czasu – mogą oni rozpocząć właściwą argumentację.

Drudzy Mówcy – ich celem jest rozwinięcie argumentacji. To na drugich mówcach w największym stopniu spoczywa obowiązek przedstawienia argumentów drużyny, ich wyjaśnienie i udowodnienie. Jeśli znajdą czas mogą jeszcze doprecyzować: jak drużyna rozumie tezę lub może zacząć kontrargumentację (albo polemikę z definicjami przeciwników)

Trzeci Mówcy – powinni skupić się w swych wystąpieniach na kontrargumentacji. Dobry trzeci mówca jest w stanie wybić wszystkie argumenty przeciwnika, pokazując błędy logiczne lub zły dobór przykładów przez drugą stronę. „Trójki” mogą też uzupełnić argumentację własnej drużyny – bardzo często się zdarza, że nowy argument jest równocześnie kontrargumentem. Jeśli wymaga tego przebieg debaty, mogą oni podsumować to co zostało dotąd powiedziane.

Czwarci mówcy – ich zadaniem jest podsumowanie debaty i dokonanie swoistego resume stanowiska swojej drużyny. Powinni przypomnieć jak drużyna rozumie tezę, jakie są jej najważniejsze argumenty, gdzie w debacie pojawił się spór oraz dlaczego drużyna mówcy w nim wygrała. W ramach podsumowania lub przed jego rozpoczęciem, czwarci mówcy mogą dokończyć polemikę z argumentami przeciwników.

Sędziowie oceniając jak mówcy wpisali się w swoje role biorą poprawkę na przebieg debaty.

Kryteria oceny w formacie AMPDO

Kryteria oceny debaty są najważniejszym elementem formatu debaty. To od nich zależy, czy drużyny skończą pojedynek z poczuciem, że odbył się on na równych zasadach i że był oceniony sprawiedliwe.

Sędzia oceniając drużyny w formacie AMPDO kieruje się zasadą, że „o sile drużyny stanowi suma jej indywidualności”. Oznacza to, że sędziowie ważą siłę wystąpień poszczególnych mówców, oceniając wynik drużyny jako sumę poszczególnych wystąpień. Ocena indywidualna jest uzupełniona o ocenę grupową. Indywidualnie oceniane są „elementy techniczne”, ocenie grupowej podlega szeroko pojęta „merytoryka”.

Każda drużyna w debacie może zdobyć maksymalnie 100 pkt. 90 pkt. jest przyznanych w ocenie wertykalnej (w aspekcie indywidualnym i drużynowym), a 10 pkt. w ocenie horyzontalnej (porównanie proporcji między drużynami).

Ocena indywidualna odbywa się w pięciu obszarach „technicznych”. Maksymalnie każdy mówca może otrzymać 15 pkt. za swoje wystąpienie. Łącznie zatem, wszyscy mówcy mogą uzbierać do 60 pkt.

  1.     Struktura wystąpienia 0 – 3 pkt. – ocenie podlega jasność artykulacji myśli, przejrzystość wystąpienia i jego struktura. 3 pkt to wartość dla przemówienia łączącego

w sobie jasną strukturę i dygresje retoryczne.

  1.     Komunikacja werbalna 0 – 4 pkt. – ocenie podlegają perswazyjność, zdolności retoryczne, dykcja, modulacja głosu, artykulacja i dostosowanie języka mówcy do publiczności.
  2.     Komunikacja niewerbalna 0 – 3 pkt. – oceniana jest mowa ciała, gestykulacja, radzenie sobie ze stresem, kontakt wzrokowy, brak czytania z kartki.
  3.     Pytania 2 – 0 pkt. – wartość bazowa u każdego mówcy to 2 pkt. Od jakości odpowiedzi na pytania zależy, czy sędzia zmniejszy tą wartość.
  4.     Rola  0 – 3 pkt. – wypełnienie roli mówcy uwzględniające zmienność debaty. Za niewypełnienie roli uznajemy sytuację, w której większość czasu swojego wystąpienia mówca poświęcił na rzeczy niezwiązane bezpośrednio z jego rolą.

Ocena grupowa to ocena merytoryczna drużyny za którą może ona dostać maksymalnie 30 pkt. W jej obrębie jurorzy ważą siłę argumentów oraz sposób kontrargumentacji sprawdzając jak drużyna „przepracowała temat”.

  1.     Spójność drużyny 0 – 5 pkt. – poziom wzajemnego uzupełniania się przemówień oraz brak logicznych zaprzeczeń w mowach poszczególnych mówców.
  2.     Definiowanie linii sporu 0 – 5 pkt. – poziom jasności w jakim drużyna określiła swoje stanowisko dotyczące rozumienia tezy i wyznaczenia linii sporu.
  3.     Linia argumentacyjna drużyny 0 – 10 pkt. – waga i siła argumentów przedstawionych przez drużyny ważona na podstawie ich wartości logicznej, adekwatności wobec tezy

i audytorium. To ocena czysto merytoryczna.

  1.     Kontrargumentacja 0 – 10 pkt. – umiejętności prowadzenia przez drużynę polemiki

z argumentami przeciwników. Kontrargumentacja czasem przenika się

z argumentacją, dlatego sędziowie powinni patrzeć na oba te pola z uwagą.

Ostatnim obszarem oceny, w którym sędzia ma 10 pkt. jest tzw.: werdykt (jest to element oceny horyzontalnej).

Werdykt – subiektywne odczucie sędziego w stosunku do tego jak drużyny wypadły względem siebie. Sędzia posiada 10 pkt i przyznaje je wedle uznania starając się oddać proporcję przewagi jednej drużyny nad drugą. Sędzia przydziela werdykt na końcu, po uzupełnieniu reszty karty. Nie może dać remisu.

Ocena pytań:

Każdy mówca rozpoczyna swoje wystąpienie mając maksymalne 2 pkt. za pytania. Jeśli przeciwnicy nie zadadzą mu żadnego pytania bądź informacji lub też zadadzą pytania na które przemawiający odpowie z łatwością – sędziowie zostawiają mu maksymalne 2 pkt.  Za każde nie przyjęte pytanie (a trzeba przyjąć dwa) sędziowie odejmują 1 pkt. Jeśli przeciwnicy zadali dobre pytanie, które wybiło mówcę z rytmu – również odejmują mu 1 pkt., ponieważ w zasadzie nie odpowiedział na zadane pytanie. Ten system oceniania pytań motywuje przeciwników do ich zadawania. Pozwala też sędziom ocenić stopień umiejętności spontanicznego udzielania odpowiedzi przez mówców.

Punkty ujemne:

W formacie AMPDO są trzy sytuacje, w których drużyna może otrzymać punkty ujemne. Otrzymane punkty są odejmowane od wyniku uzyskanego u każdego Jurora. Punkty ujemne można otrzymać tylko i wyłącznie za błędy, które mają wpływ na wynik debaty. Są to:

- 2 – 8 pkt.   Za argument ad. Personam (argument negatywnie wartościujący przeciwnika, który dotyczy bezpośrednio adwersarza, nie zaś jego argumentów bądź wypowiedzi). Każdy Juror sam decyduje jak mocno ukaże dane ad personam.

- 2 pkt.         Za rozmowę podczas debaty, jeśli Marszałek zwróci się do mówcy lub drużyny „Upominam Pana/Panią/ Państwa o zachowanie ciszy”

- 1 pkt.         Za przedłużenie wystąpienia – jeśli Marszałek zwróci się do mówcy „ Odbieram Panu głos”. Po skończeniu czasu wystąpienia mówca ma prawo dokończyć myśl, ale nie może mówić dłużej niż 10 sekund.

Wydaje się że w powyższych kryteriach występuje przewaga retoryki nad merytoryką.– na pierwszy rzut oka widać, że za punkty indywidualne jest „więcej punktów” niż za merytorykę, przez co jest ona ważniejsza dla zwycięstwa. Jest to błędne stwierdzenie. Praktyka oceniania debat pokazuje, że różnice przy wyrównanej debacie w punktach indywidualnych wynoszą od 2 do 6 punktów pomiędzy drużynami. Dzieje się tak ponieważ sędzia ocenia każdego mówcę w 5 płaszczyznach i różnica pomiędzy dobrym mówcą a bardzo dobrym jest stosunkowo niewielka. Z kolei punkty za argumenty i kontrargumenty są od 1 – 10 i dają sędziemu duże pole do wyważenia ich siły. I tak silne argumenty ocenimy na 8 - 9 a słabe na 3 - 4 pkt. Jeśli dodać do tego werdykt, kontrargumentację i spójność – okazuje się, że ocena grupowa jest oceną ważniejszą od indywidualnej, choć posiada nominalnie mniej punktów.

Sposób wyłonienia zwycięzcy

W debacie oksfordzkiej w formacie AMPDO wygrywa ta drużyna, która przekona do siebie większą liczbę jurorów (w przypadku debaty z głosująca publicznością audytorium jest kolejnym jurorem). Oznacza to, że opisana powyżej karta oceny pomagają sędziemu określić zwycięzcę.

Rozstrzygnięcie – w debacie bierze udział zawsze nieparzysta liczba sędziów, za wyjątkiem sytuacji kiedy głosuje publiczność – wówczas sędziów musi być parzyście. Wyniki punktacji sędziów są przedstawiane w dwóch formach – dużych i małych punktów.

1 duży punkt dostaje drużyna, która wygrała u sędziego debatę (0 dla tej, co przegrała), małe punkty to suma wszystkich punktów z karty.

Jeśli suma ocen (indywidualnych i drużynowych) wraz z werdyktem i po uwzględnieniu punktów ujemnych daje remis, wygrywa drużyna, która wygrała werdykt.

Przykład: Debatę sędziuje 3 sędziów. I sędzia ma wynik na karcie: Prop, 82 –76 Opoz. Drugi sędzia: Prop 77 – 79 Opoz. Trzeci: Prop 84 – 82 Opoz. Wynik pokazywany jest w sposób następujący:

Sędzia 1 – Propozycja 1:0 Opozycja, 82 – 78 pkt.

Sędzia 2 – Propozycja 0:1 Opozycja, 77 – 79 pkt.

Sędzia 3 – Propozycja 1:0 Opozycja, 84 – 82 pkt.

Wynik:                        2 : 1

Jeśli na sali jest publiczność i ma ona głosować, to głosuje wrzucając karty do urny. Wówczas sędziów musi być parzysta liczba a publiczność traktuje się jako ostatniego „nieparzystego” sędziego.

Reguły określania miejsca w tabeli:

W tabeli zwycięzca debaty dostaje 1 duży pkt , przegrany otrzymuje 0. Jeśli dwie drużyny mają taką samą liczbę punktów dużych, decyduje suma punktów małych. Jeśli jest remis w małych to decydują punkty małe uzyskane w ocenie drużynowej, a jeśli i tu jest remis – organizowana jest dogrywka 1 na 1 przed 5 sędziami.

W debatach od poziomu 1/8 finału dalej awansuje po prostu zwycięzca debaty.